*Το κείμενο που ακολουθεί προέρχεται από τον δικτυακό τόπο του Εργαστηρίου Κοινωνικής και Πολιτισμικής Επικοινωνίας και Τεκμηρίωσης του Πανεπιστημίου Αιγαίου και αφορά τη Λέσβο.

Ο Νομός Λέσβου είναι νομός με πλούσιο πολιτισμό και ιστορία από τους προϊστορικούς χρόνους μέχρι σήμερα. Σε όλη τη διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας του έχει παρουσιάσει διαχρονικές πνευματικές προσωπικότητες. Ταυτόχρονα, η πλούσια μουσική παράδοση συνεχίζεται στις μέρες μας στις πολυάριθμες γιορτές και πανηγύρια που πραγματοποιούνται όλο το χρόνο σε διαφορετικούς του Νομού που διατηρούν ζωντανά τα ήθη και έθιμα των κατοίκων. Παράλληλα, λειτουργεί σημαντικός αριθμός πολιτιστικών, μορφωτικών και λαογραφικών συλλόγων και σωματείων.

 Μουσική

Η μουσική και το τραγούδι συνόδευαν όλες τις εκφάνσεις της καθημερινής ζωής των κατοίκων της Λέσβου. Η τέλεση των εθίμων του κύκλου της ζωής (γέννηση, γάμος, θάνατος) και του κύκλου του χρόνου (θρησκευτικές εορτές, πανηγύρια) είχε θρησκευτικό - τελετουργικό και κοσμικό - εορταστικό χαρακτήρα και συνοδευόταν πάντα από τραγούδι ή και μουσική. Εξίσου σημαντικό ρόλο όμως έπαιζε η μουσική και το τραγούδι στην καθημερινή ζωή, στην εργασία, στην οικιακή απασχόληση και βέβαια στο γλέντι και τη διασκέδαση.

Ιδιαίτερα μέχρι την εποχή του ραδιοφώνου στη Λέσβο (δεκαετία 1950), το τραγούδι, ερασιτεχνικό και επαγγελματικό, ομαδικό ή ατομικό, ακουγόταν από το πρωί ως το βράδυ. Από το νανούρισμα μέχρι το τραγούδι στη δουλειά (κυρίως στο ελαιομάζωμα), από τον μοναχικό αμανέ και τις νυχτερινές καντάδες, μέχρι το ομαδικό τραγούδι στα σπίτια και στα καφενεία, το τραγούδι πρωτοστατούσε σ' όλες τις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής. Πολυάριθμα ήταν επίσης τα τραγούδια με θρησκευτικό και αφηγηματικό χαρακτήρα που συνδέονταν με συγκεκριμένες εποχές του χρόνου.
http://www.aegean.gr/culturelab/music-pract_gr.htm

Σύμφωνα με την μαρτυρία πολλών μουσικών και τραγουδιστών, τα τραγούδια και οι σκοποί που ήταν δημοφιλείς στη Λέσβο, ιδιαίτερα μέχρι την δεκαετία του 1960 - οπότε το ραδιόφωνο και στη συνέχεια η τηλεόραση επέβαλαν οριστικά ένα νέο πολύπλευρο ρεπερτόριο προερχόμενο από το ηγεμονικό κέντρο της Αθήνας - είχαν διάδοση σε όλο το νησί. Υπήρχαν βέβαια ιδιαίτερες προτιμήσεις, προσωπικές ή τοπικές, πολλές από τις οποίες διασώζονται στις τοπικές ονομασίες των σκοπών, καθώς και κάποιοι ιδιαίτεροι σκοποί που ήταν γνωστοί και διαδεδομένοι μόνο σε ένα τμήμα του νησιού, όπως η περιοχή του Πλωμαρίου. Ωστόσο, οι περισσότεροι σκοποί και τα τραγούδια είχαν παλλεσβιακή διάδοση με τοπικές παραλλαγές στη μελωδία ή στους στίχους.

Η Λέσβος έχει αναδείξει πολλούς αξιόλογους μουσικούς και πολυμελή μουσικά σχήματα. Μέχρι την εποχή του ραδιοφώνου και των πρώτων ηχογραφήσεων, τη δεκαετία του 1960, η μουσική αποτελούσε μέρος της προφορικής παράδοσης των ανθρώπων που έζησαν και γλέντησαν μ' αυτή. Έτσι πολλά ονόματα μουσικών έφτασαν μέχρι τις μέρες μας μέσα από τη συλλογική μνήμη. Δυστυχώς σήμερα υπάρχουν σχετικά λίγα στοιχεία για τους παλαιότερους μουσικούς, τη δεξιοτεχνία τους, τα όργανα, το ρεπερτόριο και τις ευρύτερες μουσικές πρακτικές του παρελθόντος. Όμως για τους τελευταίους μουσικούς των αρχών του 20ού αιώνα, καθώς και για τους σύγχρονους, διαθέτουμε ως πολύτιμη πηγή πληροφόρησης και προσέγγισης τον αυτοβιογραφικό τους λόγο και τη συλλογική προφορική μαρτυρία, που καλύπτουν με επάρκεια το λεσβιακό μουσικό τοπίο.

Παραδοσιακά επαγγέλματα της Λέσβου

Ως νησιωτικός κόμβος, η Λέσβος, παρουσίαζε σημαντική ανάπτυξη στη ναυτιλία, στη ναυπηγική και το εμπόριο. Επιπλέον όμως, η ιδιαίτερη γεωμορφολογία του εδάφους που μπορεί να χαρακτηριστεί γενικά ημιορεινή και δύσβατη, κατακερματίζοντας διακριτές και σχετικά απομονωμένες περιφέρειες, συνετέλεσε στη δημιουργία μιας κοινωνίας με σύνθετη οικονομική οργάνωση, που περιελάμβανε ποικίλες δραστηριότητες, όπως αγροτική καλλιέργεια, κτηνοτροφία και βιοτεχνική δραστηριότητα.

Πολιτισμικές Δραστηριότητες - Θεσμοί

Οι γιορτές και τα πανηγύρια της Λέσβου συναρτώνται με τον «κύκλο του χρόνου». Με τον όρο αυτό προσδιορίζονται οι εκδηλώσεις που σχετίζονται με τα κομβικά κοινωνικά και θρησκευτικά δρώμενα ενός ημερολογιακού έτους, όπως τα Χριστούγεννα, η Πρωτοχρονιά και τα Φώτα, οι Απόκριες, το Πάσχα, ο Κλήδονας, ο Δεκαπενταύγουστος και τα Εννιάμερα της Θεοτόκου, ή οι εορτές προστατών-Αγίων, με υπερτοπική ή τοπική αναγνώριση. Τα περισσότερα πανηγύρια πραγματοποιούνται προς τιμήν των Αγίων της Ορθόδοξης εκκλησίας σ' όλη τη διάρκεια του χρόνου, ιδιαίτερα όμως τη θερινή περίοδο.

Η παράδοση των πανηγυριών συνδέεται κυρίως με τον αγροτικό χώρο, με επίκεντρα τόσο τις εκκλησίες των οικισμών, όσο και τα υπαίθρια εξωκλήσια. Παλαιότερα την οργάνωση των πανηγυριών αναλάμβαναν οι κοινότητες, οι επαγγελματικές συντεχνίες, καθώς και οι γεωργικοί και κτηνοτροφικοί σύλλογοι. Σήμερα, πολλά πανηγύρια διατηρούνται (και) με τη συμβολή πολιτιστικών συλλόγων ή των λέσβιων ομογενών, ενώ αρκετά έχουν πλέον ξεχαστεί.

Οι τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα είναι η περίοδος που η Λέσβος γνωρίζει μία σημαντική οικονομική και πολιτισμική άνθηση, με την επέκταση της ελαιοκαλλιέργειας, την ανάπτυξη της ατμοκίνητης βιομηχανίας και την εξάπλωση του εξαγωγικού εμπορίου, που την συνδέει στενά με τα λιμάνια της απέναντι Μικρασιατικής Ακτής και την Κωνσταντινούπολη. Την εποχή αυτή ιδρύονται στη Μυτιλήνη και στους μεγάλους αστικοποιημένους οικισμούς του νησιού, Λέσχες και Αναγνωστήρια. Τα σωματεία αυτά αντλούν πρότυπα, ως προς τον καταστατικό κανονισμό, την μορφή, τη λειτουργία και τους στόχους τους, από τα αντίστοιχα σωματεία της Σμύρνης και της Κωνσταντινούπολης.

Έτσι, στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα έχουν ιδρυθεί Αναγνωστήρια και Λέσχες στην πρωτεύουσα του νησιού, τη Μυτιλήνη, καθώς και σε όλα τα μεγάλα οικιστικά και οικονομικά κέντρα της Λέσβου: στο Πλωμάρι, στην Αγιάσο, στην Αγία Παρασκευή, στον Πολυχνίτο, στο Μανταμάδο, στην Καλλονή και αλλού.