Ο θεσμός του κοινωνικού διαλόγου είναι συστατικό στοιχείο της Ευρωπαϊκής Δημοκρατίας, όπως αυτός διαμορφώθηκε ιδιαίτερα στη μεταπολεμική περίοδο. Στην περίοδο αυτή, δηλαδή στις τρεις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες, ο θεσμός οργανώθηκε κατά κύριο λόγο στη βάση ενός εθνικού κοινωνικού διαλόγου με το κλασσικό τριμερές σχήμα διαβούλευσης και συνεννόησης των κοινωνικών εταίρων, του κράτους, της εργοδοσίας και των συνδικάτων.
Καθώς, όμως, επιταχυνόταν η ενοποίηση της Ευρώπης αναδεικνυόταν ολοένα και περισσότερο η ιδέα για επέκταση του κοινωνικού διαλόγου και σε περιφερειακό επίπεδο για λόγους που σχετίζονται τόσο με το διανεμητικό - αναπτυξιακό πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσο και με τις διαρθρωτικές παρεμβάσεις στον τομέα του δημοκρατικού ελλείμματος, ιδίως στα λιγότερο ανεπτυγμένα κράτη – μέλη.
Στην Ελλάδα η προσπάθεια ανάπτυξης περιφερειακού κοινωνικού διαλόγου ξεκίνησε πολύ δειλά μετά τη μεταπολίτευση. Υπήρξαν πολλές συζητήσεις επί του θέματος, καθώς και προσπάθειες υλοποίησής τους. Πράγματι, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, η συζήτηση για τον περιφερειακό κοινωνικό διάλογο αναθερμάνθηκε. Σε τούτο συντέλεσε το θετικό κλίμα της εποχής, ιδιαίτερα η θεσμοθέτηση του β' βαθμού τοπικής αυτοδιοίκησης και μιας σειράς σχημάτων εθνικού κοινωνικού διαλόγου, με αποκορύφωμα την Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή Ο.Κ.Ε. το 1994.
Η ελληνική Ο.Κ.Ε. ιδρύθηκε με το Ν. 2232/1994, με πρότυπο την Ο.Κ.Ε. της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που στηρίζεται στον τριμερή διαχωρισμό των εκπροσωπούμενων συμφερόντων, διαχωρισμό δηλαδή σε τρεις Ομάδες, μία των εργοδοτών - επιχειρηματιών, μία των εργαζομένων - μισθωτών και δημοσίων υπαλλήλων, και μία των λοιπών κατηγοριών στην οποία εκπροσωπούνται οι αγρότες, οι ελεύθεροι επαγγελματίες, η Τοπική Αυτοδιοίκηση και οι καταναλωτές. Αναφερόμενοι για την Ο.Κ.Ε. Μιλάμε ταυτόχρονα και για τις Ν.Ο.Κ.Ε. με μόνη τη διαφορά του μεγέθους και της τοπικότητας.
Σκοπός λοιπόν, της Ο.Κ.Ε. και των ΝΟΚΕ είναι η προώθηση του κοινωνικού διαλόγου και μέσω αυτού, η διαμόρφωση (αν είναι δυνατόν) κοινά αποδεκτών θέσεων για θέματα που απασχολούν την κοινωνία ευρύτερα ή ειδικότερα τμήματα αυτής.
Στόχος δεν είναι η άμβλυνση των διαφορετικών ιδεολογικών και πολιτικών απόψεων, αλλά μέσω της παράθεσης των διαφορετικών επιχειρημάτων και προτάσεων για ζητήματα αμοιβαίου ενδιαφέροντος των κοινωνικών εταίρων , επιδιώκεται η ανάδειξη της κοινής συνισταμένης, εφόσον υπάρχει.
Επίσης, με τις προτάσεις της και τις γνωμοδοτήσεις επιχειρείται η μεγιστοποίηση του κοινωνικού οφέλους ή η ελαχιστοποίηση των πιθανών παρενεργειών από την άσκηση των επιμέρους αποφάσεων της κυβέρνησης και των Νομαρχιών.
Είναι, λοιπόν, ευνόητο ότι η Ο.Κ.Ε και οι ΝΟΚΕ. δεν υποκαθιστούν με τη λειτουργία τους ούτε τους λοιπούς πολιτειακούς θεσμούς, ούτε τους κοινωνικούς εταίρους, που διατηρούν στο ακέραιο την αυτονομία τους και το δικαίωμα διατύπωσης των δικών τους απόψεων στα θεσμικά όργανα..
Οι βασικές αυτές επιδιώξεις των εταίρων πρέπει να συνοδεύονται επίσης από τις αρχές της ισότιμης σχέσης, της συναίνεσης και του σεβασμού στο διακριτό συμφέρον και η πλήρης ανεξαρτησία τους από την κρατική εξουσία..
Ειδικότερα για τις ΝΟΚΕ συστάθηκαν τον ίδιο χρόνο, δηλαδή το 1994, με τον νόμο 2218/1994 ("Ίδρυση νομαρχιακής αυτοδιοίκησης, τροποποίηση διατάξεων για την πρωτοβάθμια αυτοδιοίκηση και την περιφέρεια και άλλες διατάξεις") οι Νομαρχιακές Οικονομικές και Κοινωνικές Επιτροπές (Ν.Ο.Κ.Ε.), ως γνωμοδοτικά όργανα στο πλαίσιο του θεσμού της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης, που αποτελεί δεύτερη βαθμίδα των ΟΤΑ.
Οι Νομαρχιακές Ο.Κ.Ε. συνιστούν στη χώρα μας ένα παράδειγμα περιφερειακού κοινωνικού διαλόγου. Ο θεσμός των Ν.Ο.Κ.Ε. βρίσκεται ακόμα σε εμβρυακή κατάσταση. Μετά από μεγάλη καθυστέρηση, σήμερα, έχουν συγκροτηθεί αρκετές Ν.Ο.Κ.Ε. σε αντίστοιχους νομούς της χώρας. Έχουν πραγματοποιηθεί εννέα συναντήσεις των Ν.Ο.Κ.Ε Στις συναντήσεις τους, που έγιναν από το 1997 με πρωτοβουλία της Ο Κ Ε και στις οποίες παρέστησαν οι εκπρόσωποι αυτών των οργάνων, καταγράφηκαν τα πεπραγμένα τους, καθώς επίσης τα προβλήματα στη λειτουργία τους.
Στις ετήσιες αυτές συναντήσεις μέσα από την κατάθεση προβληματισμού κάθε μιας ΝΟΚΕ μορφοποιείται η αντίληψη του κοινωνικού διαλόγου αναζωπυρώνεται το ενδιαφέρον για την προώθηση του περιφερειακού κοινωνικού διαλόγου στην Ελλάδα και εκφράζεται η βούληση να διερευνηθούν οι προϋποθέσεις, που θα επιτρέψουν την αποτελεσματικότερη λειτουργία των.
Το εγχείρημα δεν είναι εύκολο. Ο θεσμός, αν και έχει δέκα χρόνια στην πλάτη του, όμως δεν έχει λειτουργήσει στο βαθμό που θα έπρεπε, Φταίει το υψηλό επίπεδο του εγχειρήματος , φταίνε οι αγκυλώσεις στη λογική της Δημόσιας Διοίκησης φταίει η έλλειψη υπεύθυνου δημιουργικού λόγου, φταίει, η κρίση των σχέσεων μεταξύ των κοινωνικών εταίρων; Φταίνε όλα μαζί; Και μόνο για να παραμερισθούν όλα τα παραπάνω υπάρχει σημαντικός λόγος ο θεσμός των ΝΟΚΕ να πετύχει.
Η κοινωνία μας έχει ανάγκη περισσότερης κοινωνικής δικαιοσύνης και επειδή η περίοδος των έντονων ιδεολογικοπολιτικών συγκρούσεων έχει περάσει στο παρελθόν το τραπέζι ενός θεσμοθετημένου τραπεζίου για διάλογο, είναι ισχυρό μέσο για την επίτευξη αυτού του στόχου.
Αν τα καταφέρουμε να πετύχουμε σε έναν ειλικρινή και επί ίσοις όροις, χωρίς δεσπόζουσες θεωρίες και θέσεις κοινωνικό διάλογο θα έχουμε κάνει ένα βήμα κοντύτερα στην συμμετοχική άμεση δημοκρατία, θα έχουμε κατακτήσει έναν κοινωνικό διάλογο, που θα αποτελεί ένα εργαλείο για τη δίκαιη διανομή του πνευματικού και υλικού τοπικού πλούτου.

Γιάννης Καλλοντζής
Πρόεδρος Ν.Ο.Κ.Ε. Λέσβου